امروز
گروه خبري : هرمزگان در فضای مجازی
تاريخ انتشار : 1398/06/18 - 14:06 كد :2313
آیین های عزاداری محرم در بندرعباس؛ چک چکو، تعزیه خوانی، علم گردانی
خبر هرمزگان- بندرعباس دیر زمانی است که عزاداری ماه محرم را به سبک و شیوه خود اجرا می‌کند که شاید در تمامی ایران بی‌نظیر باشد. مراسمی که برگرفته از سنت اجداد و نیکان و اعتقادات مردم پاک این سرزمین است.

سالیان درازی است که عزای حسین(ع) در جنوب زبانزد است و "چک چکو" نیز از جمله آیین‌هایی به شمار می‌رود که مردم هرمزگان در ایام محرم آن را برگزار می‌کنند.

مراسم علم‌گردانی در تمامی ایران وجود دارد اما در هرمزگان و به‌ ویژه بندرعباس به سیاقی دیگر است. یکی از معروف‌ترین این مراسم علم‌گردانی مسجد ۱۲ امام (منبر گپ) بندرعباس است که تاریخچه این علم‌ها و مراسم آن‌ها به سالیان دور برمی‌گردد.

روزگاری فردی تمامی بزرگان شهر را صدا زده و اعلام می‌کند که چوب‌هایی به شکل علم از کرانه دریای هند به سمت ساحل بندرعباس می‌آید، اهالی این چوب‌ها را که از جنس صندل است را از آب‌ گرفته و خشک می‌کنند و به نزدیک‌ترین محل یعنی مسجد ۱۲ امام می‌برند و مشاهده می‌کنند که بر روی هرکدام از این چوب‌ها اسم یک امام کنده‌کاری‌شده تاکنون معلوم نیست که این چوب‌ها از کجا آمده‌اند و چگونه این اسمای متبرک بر روی آن‌ها نقش بسته است.

بزرگان قدیم بر این باورند که این چوب‌ها به اذن خدا برای مردم این شهر فرستاده‌شده و به همین دلیل برایشان قداستی خاص دارد.

همه‌ ساله در روز هفتم محرم این علم‌ها را به دریا می‌برند و طی یک مراسم خاص آن‌ها را با عطر و عطورات شستشو می‌دهند. در این روز علم گردان‌ها برای صبحانه و ناهار به خانه افرادی که نیت دارند دعوت می‌شوند که پس از اتمام سفره به خواندن دعایی کوتاه و طلب سلامتی برای اهل آن خانه می‌پردازند.

رفتن بر در خانه‌ها با علم و جمع‌کردن پول برای گرداندن مراسم عاشورایی تا روز عاشورا ادامه دارد و مردم شهر هرکدام به نیت خود پولی را به علم گردان‌ها می‌دهند. در ظهر روز عاشورا نیز بعد از شهادت امام حسین(ع) علم‌ها زمین گذاشته و سیاه‌پوش می‌شوند و این سیاه‌پوش بودن تا پایان ماه صفر ادامه دارد.

علی‌رضایی پژوهشگر آیینی در گفت‌وگو با ایسنا، آیین‌های سوگواری ماه محرم را در بخش‌های مختلف تعریف و تعزیه‌خوانی را از شاخص‌ترین مراسم آیینی سوگ در هرمزگان معرفی و بیان کرد: تقریباً در سراسر استان تعزیه متداول است، اما خاستگاه اصلی آن میناب و بندرعباس است و در آن از مجالس سروده شده مرحوم حسینعلی قضایی استفاده می‌شود.

زمان تعزیه‌خوانی نیز از آغاز محرم تا پایان ماه و حتی تا ماه صفر ادامه دارد اما اوج تعزیه‌خوانی در ده روز اول محرم است که از هجرت امام حسین از مدینه به مکه و از مکه به سمت کوفه و توقف در کربلا اتفاق می‌افتد. بعد از شهادت ایشان باز حرکت اسرا به کوفه و شام و بازگشت به کربلا و مدینه است،که هرکدام از این اتفاقات یک مجلس تعزیه است.

وی علم بندی یا علم‌گردانی را از دیگر آیین‌های محرم معرفی کرد و گفت: شروع آن در عاشورا و با شستشوی علم‌ها است؛ ازجمله علم‌های شاخص دو علم ویژه است که یکی منصوب به پیغمبر است و دیگری به صاحب‌الزمان. این علم‌ها طی مراسم خاصی در روز پنجم محرم در دو نقطه مختلف برای علم‌گردانی آماده می‌شوند؛ عصر همان روز نیز مراسمی همراه با سینه‌زنی و نوحه‌خوانی صورت می‌گیرد.

این مدرس دانشگاه ضمن معرفی علم دیگری به نام "علم شمشیری"، خاطرنشان کرد: این علم منسوب به حضرت علی است که در جزیره قشم و در روز 7 محرم و با آداب خاصی مراسم علم‌گردانی آن اجرا می‌شود.

رضایی تابوت گردانی و حجله گردانی را از دیگر مراسم سنتی هرمزگان دانست و گفت: به این مراسم نخل گردانی هم گفته می‌شود که در آن نخل کوچکی در ابعاد دو در یک متر در هفتم محرم به‌عنوان تابوت آماده می‌کنند و اوج آن در شب تاسوعا و روز عاشورا است که آن را به گردش درمی‌آورند.

وی در مورد حجله یادآور شد: حجله شبیه تابوت است و منسوب به حجله حضرت قاسم است که در شب نهم محرم (تاسوعا) آماده‌ شده و مانند تابوت گردانی دارای مراسم خاصی است؛ معمولاً در مراسم حنابندان حضرت قاسم آن را به گردش درمی‌آورند.

رضایی سنگ‌زنی یا چک چکو را از دیگر آیین‌ها دانست و افزود: این مراسم در دیگر شهرهای ایران مثل گیلان و اراک با نام کرپ زنی معروف است که در آن دوتکه چوب را با ریتم و آهنگی خاص به هم می‌کوبند؛ اما در هرمزگان سنگ‌زنی نامیده می‌شود که با نوعی نخل صورت می‌گیرد.

وی ادامه داد: مراسم سنگ‌زنی در هرمزگان همراه با علم کوتاهی بانام جریده، علم حضرت عباس، در پنجم محرم انجام می‌شود و این آیین از دوران زندیه به‌جامانده است.

این مدرس دانشگاه انواع مختلف سینه‌زنی در هرمزگان را معرفی کرد و گفت: این مراسم به‌طور نشسته و ایستاده صورت می‌گیرد و نوع ایستاده آن اغلب به شکل دایره است؛ به‌گونه‌ای که با دست چپ کمر یکدیگر را گرفته و با دست راست سینه می‌زنند. این شیوه ویژه مناطق جنوب است و اوج آن سینه‌زنی واحد است که در سکوت برگزار می‌شود، گاهی نیز فقط نوحه‌خوان می‌خواند.

وی اضافه کرد: روضه‌خوانی نیز در روزهای محرم رواج دارد و در عاشورا از هیجان بیشتری برخوردار است. در روز عاشورا دسته‌ها همه حرکت کرده؛ همه‌ی وقایع عاشورا را به نمایش می‌گذارند و با آتش زدن خیمه‌ها به کار خود پایان می‌دهند.

رضایی از برگزاری مراسم شام غریبان در شب یازدهم محرم گفت و اینکه در شب دوازدهم با آمدن قوم بنی اسد مراسم دفن شهدا انجام می‌گیرد و از این‌پس مراسم در هرمزگان تمام می‌شود ولی روضه‌خوانی تا ماه صفر ادامه دارد.

این پژوهشگر آیینی در مورد رواج این مراسم در بندرعباس گفت: همه این آیین‌ها رواج دارد ولی باید در نظر داشت بندرعباس شهری مهاجرنشین است و متأسفانه هر قومی با آداب خودش روی آیین هرمزگان تأثیر می‌گذارد؛ آیین‌های مختلف هم به‌گونه‌ای باهم تلفیق‌شده‌اند و جوان امروزی که اطلاعی از گذشته‌ی خود ندارد تحت تأثیر قرار می‌گیرد و این طبیعت مناطق مهاجرنشین است.

وی دور شدن تعزیه از اصالتش را خطر بزرگی دانست و اظهار کرد :آیین‌های ما همه این روزها تحت تأثیر سریال‌های تلویزیونی قرارگرفته‌اند. پوشش، حرکت، ابزار ازجمله مواردی است که تحت تأثیرند؛ خوشبختانه رد آن در مراسم سوگواری کمتر است ولی خطری بزرگ آن را تهدید می‌کند، همان‌طور که می‌بینیم سینه‌زنی دیگر سنتی نیست و به‌تدریج با آمدن زرق‌وبرق‌های بیشتر نسل جدید از این آیین دیرینه و ارزشمند دور می‌شوند.

رضایی تنها راهکار حفظ این آیین‌ها و مراسم ارزشمند را بهره‌گیری از تجربه‌ها و پیران قوم دانست و اضافه کرد: پژوهشگران باید مکتوب کنند، هر محقق باید سهمش را انجام دهد برای آنکه جوانانمان بدانند هر چیزی که مربوط به سنت‌هاست نه‌تنها ننگ نیست بلکه باعث افتخار است. این‌گونه از آن حمایت می‌کنند و طبق آن پیش می‌روند.

وی در پایان خاطرنشان کرد: همه‌ی ارگان‌ها باید در برگزاری این مراسم سهیم باشند و با همکاری هم به جوان‌ها فرصت بازنگری بدهند.

همچنین، یکی دیگر از مراسمی که در این شهر قابل‌ توجه است مراسم چک چکو است. این نوع عزاداری سنتی که در هرمزگان رواج داشته و دارد، با دو قطعه‌ سنگی اجرا می‌شود که عزاداران به هم می‌کوبند و در واقع نام "چک چکو" از صدای به هم خوردن همین سنگ‌ها گرفته‌ شده است.

شاید مراسم گرداندن علم و چرخیدن و خانه به خانه پول جمع‌کردن در بیشتر نقاط ایران مرسوم است. اما در هرمزگان این مراسم را به شیوه‌ای اجرا می‌کنند که به آن چک چکو گفته می‌شود.

در این عزاداری سنتی عزاداران با دو قطعه‌سنگ یا چوبی که در دست دارند به دور علم یا نوحه‌خوان گرد می‌آیند و به‌جای زدن سینه سنگ‌ها یا چوب‌ها را در دو دست بالا می‌برند و در بالای سر به هم می‌کوبند و بعد هم هماهنگ بانوا و ریتم نوحه‌ای که خوانده می‌شود دوباره آن‌ها رابین پاها به هم می‌زنند و به شکلی هماهنگ گامی به جلو و گامی به عقب برمی‌دارند و هم‌نوا با نوحه‌خوان، بیتی از نوحه را "ترجیع‌بند " یا در اصطلاح نوحه و نوحه‌خوانی "دم" را تکرار می‌کنند. (دم: پاره‌ای از نوحه که آن را مستمعین می‌شنوند و در جواب نوحه‌خوان تکرار می‌کنند)

این کار در کوچه‌ها و محله‌ها انجام می‌شود و به هنگام رسیدن به در خانه‌ای همه یک‌صدا و یک ریتم در حالی‌ که سنگ‌ها یا چوب‌ها را در بالای سر و بین پاها به هم می‌زنند و گامی به جلو و گامی به عقب برمی‌دارند می‌گویند " چک چکو ماه محرم رسید " که صاحب‌خانه با شنیدن این نوا باخبر می‌شود و این روند ادامه پیدا می‌کند تا تمام محله را بگردند. این آیین‌ها جزئی میراث معنوی و ناملموس هرمزگان است که به ثبت ملی کشور رسیده است./ ایسنا

 
 

 
 با پیوستن به کانال جدید،همچنان با ما همراه باشید.
در کانال جدید می توانید اخبار، انتقادات و پیشنهادهای خود را برای شورای سردبیری خبرهرمزگان ارسال نمایید.
لینک پیوستن به کانال جدید خبر هرمزگان:
 
نظرات كاربران :
نام :
ايميل :
متن نظر : * 
 
متن بالا را وارد نماييد* 
 
آخرین اخبار
کلاهبردار اینترنتی 19 نفر را سرکیسه کرد هواشناسی قشم نسبت به تندباد و بارش باران هشدار داد معاون استاندار: افزایش کرایه‌ها در هرمزگان ممنوع است/ ذوالقدر: کرایه‌ها سرسام آور شده است قشم فرودگاهی رکوردار بارندگی در قشم/ اوج بارندگی؛ چهارشنبه کشف ۲۲۸ بسته مواد مخدر در کانتینر ترانزیتی بازداشت عاملان قتل مرد بانکی در هرمزگان صید 1250 تن میگو از آب‌های هرمزگان پنج دانش آموز در ورود ناگهانی مینی بوس به مدرسه مجروح شدند+ تکمیلی سردار جعفری فرمانده انتظامی هرمزگان شد آغاز سی و یکمین جشنواره تئاتر هرمزگان از فردا ماندگاری عنوان شهر خلاق برای بندرعباس خلاقیت می خواهد بارندگی و سقوط تیر برق جان یک نفر را گرفت ورود سامانه بارشی به هرمزگان مفقودی های زمین‌لرزه جیحون پیدا شدند صلح و سازش ۴ پرونده قتل در هرمزگان 2 دانش آموز بشاگردی در حادثه واژگونی وانت سرویس مدرسه جان باختند/ تشکیل پرونده قضایی گاز جان سه نفر را در کشتی صیادی گرفت تمدید مهلت ثبت نام کارشناسی ارشد فراگیر دانشگاه پیام نور شرکت پالایش نفت جی اصفهان متهم ردیف اول رانت و قاچاق سیاه در هرمزگان/ پشت پرده تخلف دو هزار میلیارد تومانی توفان حاره‌ای ماها در یک قدمی شرق دریای عمان/ کشتی ها احتیاط کنند ۱۷ درصد دانش آموزان دختر هرمزگان اضافه وزن دارند پایان درگیری خونین/ دو طایفه بزرگ در هرمزگان صلح کردند افتتاح برج فناوری هرمز در بندرعباس روایتی از قاچاق و رانت سیاه/ هرمزگان قطب قاچاق مواد اولیه قیر بررسی زوایای پنهان فوت مشکوک در منطقه حسنلنگی/ کشف جنازه در لکسوز دو صیاد هرمزگانی گمشده در آبهای عمان، پیدا شدند سیلندر گاز همچنان در هرمزگان قربانی می گیرد/ یک کشته و پنج مجروح در میناب دستاورد همایش سرمایه گذاری در هرمزگان: کاهش 100 درصدی ورود سرمایه به استان امام جمعه میناب: دوران مکر و حیله تمام شده است تحصیل 90 هزار دانش آموز هرمزگانی در سازه های خطرناک هفت تن مواد غذایی فاسد در بندرعباس معدوم شد/ پلمپ 95 واحد صنفی متخلف با دستور قضایی هشت شهر هرمزگان دارای بافت ناکارآمد است خداحافظی سردار ملکی از فرماندهی انتظامی هرمزگان یک تن مواد مخدر در پارسیان کشف شد هرمزگان خنک می شود/ کاهش نسبی دما از جمعه مدیر عامل هلال احمر هرمزگان: قانون نمی‌دانید اظهار نظر نکنید/ حمل جسد وظیفه ما نیست واکنش دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان به وجود مواد سمی در عطر رشا صادرات یکصد میلیون دلاری پالایشگاه ستاره خلیج فارس 2/8 درصد از مردم هرمزگان به پیاده روی اربعین رفتند زلزله در بستک/ توقف پذیرش بیماران غیر اورژانسی در چند بیمارستان پلیس هرمزگان مزاحمِ خودش را بازداشت کرد یک کوهنورد در اثر سقوط از ارتفاعات گنو جان خود را از دست داد صید 580 تن میگو در صیدگاه اول آب‌های هرمزگان مقصران حادثه مرگ بیمار بیمارستان شهید محمدی برکنار شدند بازداشت پنج شکارچی متخلف در بندرلنگه گلایه خانواده فرد متوفی در بیمارستان محمدی بندرعباس/ هزینه مرگی که خود سبب ساز آن بودند را از ما گرفتند مرگ یک بیمار در بیمارستان شهید محمدی بر اثر سقوط از تخت بازداشت روح‌الله زم، گرداننده‌ی آمدنیوز تخریب کامل دو خانه بر اثر انفجار در بندرعباس وعده افتتاح میدان میوه و تره‌بار بندرعباس تا پایان امسال/ افزایش هزینه از 28 میلیارد به 400 میلیارد تومان مشاهده آرشیو
  • پر بازدیدترین ها
  • پر بحث ترین ها
تمامي حقوق مادي و معنوي اين سايت متعلق به خبر هرمزگان است و استفاده از مطالب، با ذکر منبع بلامانع است.